‘Op schoolreis naar Rome of Berlijn? Veel leerkrachten durven niet meer mee te gaan’

Wat als leerlingen op schoolreis een ongeval krijgen of zich in coma drinken? Is dat dan de schuld van hun begeleiders? ‘Veel leerkrachten zijn daar zo bang voor dat ze liever thuisblijven’, zegt onderwijsadvocate Myriam Van den Abeele.

Stel dat je als leerkracht een groepje leerlingen begeleidt tijdens een buitenlandse uitwisseling. Wanneer jullie op de eerste avond uit eten gaan, zegt een van hen dat hij liever in de jeugdherberg blijft. Hij voelt zich ziek en heeft koorts. Bij je terugkeer vind je zijn levenloze lichaam onderaan de noodtrap. De jongen is drie verdiepingen diep gevallen.

Het overkwam twee Spaanse leerkrachten die in 2022 met een groepje leerlingen naar Hasselt reisden. Vier jaar later worden ze voor de rechtbank gedaagd. Volgens de ouders van de jongen hadden ze hem nooit alleen in een onbekende omgeving mogen achterlaten.

Het bericht, dat deze week in Het Belang van Limburg verscheen, jaagt ook Vlaamse leerkrachten de stuipen op het lijf. Velen maken zich zo al zorgen over de grote verantwoordelijkheid die ze dragen wanneer ze leerlingen begeleiden tijdens zeeklassen, skireizen, geïntegreerde werkperiodes (GWP) of andere meerdaagse schooluitstappen. Sterker nog: sommigen blijven om die reden liever thuis. ‘Het klopt dat veel leerkrachten daar extreem bang voor zijn’, zegt onderwijsadvocate Myriam Van den Abeele. ‘In Vlaanderen zijn ze in zo’n geval nochtans goed beschermd. Om te beginnen zijn scholen verplicht om voor alle leerkrachten een verzekering voor burgerlijke aansprakelijkheid af te sluiten. Een leerkracht is ook alleen persoonlijk aansprakelijk in het geval van een zware fout, herhaaldelijke kleine fouten of een opzettelijke fout.’

Uit eten gaan terwijl een zieke leerling in het hotel achterblijft valt daar niet onder?

Myriam Van den Abeele: Daar moet een rechter over beslissen, maar mij lijkt dat niet per se een zware fout te zijn. Die Spaanse jongen was zeventien en leek niet heel zwaar ziek. Dan is het niet zo vreemd dat zijn leerkrachten besloten om toch met de andere leerlingen te gaan eten. Hoeveel ouders laten hun tiener niet alleen thuis als hij ziek is? Vaak veel langer dan een paar uur. Het enige verschil is dat die jongen niet in zijn vertrouwde omgeving was.

‘Mijn advies aan leerkrachten is altijd: gebruik je gezond verstand. Dan heb je in principe niets te vrezen.’

Wat kan dan wel als een zware fout worden beschouwd?

Van den Abeele: Dat is – zoals gezegd – voer voor juridische interpretatie. Maar om een idee te geven: jonge pubers helemaal alleen een hele dag loslaten in een grote stad die ze niet kennen, zou als een grote fout kunnen worden gezien. Een voorbeeld van herhaaldelijke kleine fouten is een leerkracht die tijdens een reis verschillende keren alcohol gebruikt. Als een van de leerlingen die onder zijn toezicht staan daardoor iets overkomt, zou hij aansprakelijk kunnen worden gesteld. Mijn advies aan leerkrachten is altijd: gebruik je gezond verstand. Dan heb je in principe niets te vrezen. Dat staat dan misschien niet letterlijk in een wettekst, maar het is wel de graadmeter. Wees gewoon voorzichtig – dat volstaat.

Dan zijn ze niet aansprakelijk als hun leerlingen iets overkomt?

Van den Abeele: Ik heb een zaak gehad waarbij een groepje jongeren er tijdens een schoolreis naar Durbuy midden in de nacht vandoor was gegaan. Ze braken in een cafeetje in, stalen alcohol en dronken daarvan. De leerkrachten die hen tijdens die reis begeleidden, vroegen zich achteraf af wat er was gebeurd als het écht was misgegaan. Stel dat een van die aangeschoten leerlingen onder een auto was terechtgekomen: waren zij dan persoonlijk aansprakelijk? Volgens mij niet. Leerkrachten moeten toezicht houden, maar ze kunnen natuurlijk niet de hele nacht naast elke leerling zitten. Zij moeten doen wat ‘normaal voorzichtig’ is. Verder kunnen hun plichten niet reiken. Als leerlingen er tegen de afspraken in stiekem op uittrekken wanneer hun leerkracht ’s nachts slaapt, dan is dat volgens mij niet zijn of haar schuld.

Maar leerkrachten zelf zijn daar nog niet zo zeker van?

Van den Abeele: Onder leerkrachten bestaan daar ontzettend veel misverstanden over. Het gevolg is dat velen van hen doodsbang zijn dat ze in de problemen zullen komen als er tijdens een schoolreis iets misloopt. Dat is zelfs de reden waarom sommigen niet meer mee willen gaan. Het ís natuurlijk ook een heel grote verantwoordelijkheid om een groep kinderen of jongeren in het buitenland te begeleiden. Ik herinner me een zaak waarbij een leerlinge tijdens een reis onwel werd en door de MUG moest worden afgevoerd. Zoiets heeft natuurlijk grote impact op leerkrachten. Soms blijft het zo knagen dat ze besluiten om de volgende keer niet meer mee te gaan. Heel jammer, want op den duur wordt het dan moeilijk om nog schoolreizen te organiseren.

Omdat hun leerkrachten bang zijn dat hen iets overkomt of dat ze zich misdragen, kunnen leerlingen minder vaak op schoolreis?

Van den Abeele: Die angst zet scholen en leerkrachten soms ook tot preventieve ingrepen aan. Een tijd geleden werden leerlingen op de luchthaven betrapt met sterkedrank in hun waterfles. Omdat ze al aan het boarden waren, moesten hun leerkrachten snel overleggen. Unaniem besloten ze om de betrokken leerlingen thuis te laten. Ongetwijfeld speelde mee dat ze bang waren voor wat er tijdens die reis anders nog zou gebeuren. Wat ook geregeld voorkomt, is dat leerlingen die zich tijdens eerdere uitstappen of buitenschoolse activiteiten hebben misdragen, niet meer mee mogen op schoolreis. Steeds meer scholen schrijven zelfs expliciet in het reglement dat ze zich het recht voorbehouden om leerlingen preventief van zulke activiteiten uit te sluiten. Veel ouders maken zich daar erg kwaad over. Op die manier wordt jongeren natuurlijk de kans ontnomen om uit hun fouten te leren of die te herstellen. Nu is zo’n uitsluiting in sommige gevallen terecht, maar soms gebeurt het uit angst. En in het onderwijs zou angst nooit de drijfveer mogen zijn.

BRON 

Knack 16 april 2025 
Artikel: Ann Peuteman
Foto's: Getty Images